Cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015. Bài viết mang tính tham khảo; cách hiểu một bản di chúc cụ thể phụ thuộc vào nội dung, chứng cứ và quyết định của các bên hoặc của Tòa án.
Nhiều bản di chúc để lại nhà đất được viết tay, viết vội hoặc dùng cách gọi quen thuộc trong gia đình: "căn nhà ở quê", "mảnh đất phía sau", "để lại nhà cho các con". Khi người lập di chúc đã mất, một bản di chúc ghi không rõ ràng như vậy có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau: căn nhà nào, thửa đất nào, chia đều hay chia theo tỷ lệ. Bộ luật Dân sự 2015 có riêng một điều về việc giải thích nội dung di chúc.
1. Điều 648 quy định gì?
Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra hai quy tắc:
Tình huống | Cách xử lý theo Điều 648 |
|---|---|
Nội dung di chúc không rõ ràng, dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau | Những người thừa kế theo di chúc phải cùng nhau giải thích nội dung di chúc, dựa trên ý nguyện đích thực trước đây của người chết, có xem xét mối quan hệ của người chết với người thừa kế theo di chúc |
Những người thừa kế theo di chúc không nhất trí về cách hiểu | Họ có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết |
Một phần nội dung không giải thích được nhưng không ảnh hưởng đến các phần còn lại | Chỉ phần không giải thích được không có hiệu lực; các phần còn lại vẫn có hiệu lực |
2. Ai có quyền giải thích di chúc?
Theo Điều 648, người giải thích là những người thừa kế theo di chúc, tức những người được chỉ định hưởng di sản trong chính bản di chúc đó. Việc giải thích không dựa trên mong muốn hiện tại của từng người, mà phải dựa trên:
ý nguyện đích thực trước đây của người chết, tức điều người lập di chúc thực sự muốn khi còn sống;
mối quan hệ của người chết với người thừa kế theo di chúc.
Vì vậy, các tài liệu cho thấy ý nguyện của người đã mất (giấy tờ nhà đất, thư từ, các văn bản khác do chính họ lập) có thể có giá trị khi các bên cùng làm rõ nội dung. Đây là vấn đề chứng cứ, cần xem xét theo từng trường hợp.
3. Khi các bên không thống nhất
Nếu những người thừa kế theo di chúc không nhất trí về cách hiểu, Điều 648 cho phép họ yêu cầu Tòa án giải quyết. Luật không buộc các bên phải chấp nhận cách hiểu của người được hưởng nhiều nhất hay của người đang giữ di chúc. Trong thời gian chưa thống nhất, việc phân chia và đăng ký nhà đất thường chưa thể hoàn tất, nên cũng chưa nên ký bán hoặc nhận đặt cọc.
Nếu tranh chấp kéo dài, hãy lưu ý thời hiệu. Xem thêm thời hiệu chia di sản thừa kế nhà đất.
4. Phần di chúc không giải thích được thì sao?
Khi một phần nội dung không giải thích được nhưng không ảnh hưởng đến các phần còn lại, chỉ phần đó không có hiệu lực (Điều 648). Đối với phần di sản liên quan đến phần di chúc không có hiệu lực, Điều 650 khoản 2 điểm b quy định áp dụng thừa kế theo pháp luật. Nói cách khác, phần còn lại của di chúc vẫn được thực hiện, còn phần di sản liên quan đến câu chữ không giải thích được sẽ chia theo pháp luật.
5. Lưu ý thực tế với nhà đất
Với người thừa kế: khi đã thống nhất cách hiểu, nên ghi nhận bằng văn bản và thể hiện nhất quán trong văn bản phân chia di sản. Mọi thỏa thuận của những người thừa kế khi họp mặt phải được lập thành văn bản (Điều 656).
Với người định mua nhà đất thừa kế: nếu di chúc có câu chữ còn tranh cãi về căn nhà hoặc thửa đất, hãy chờ đến khi việc phân chia hoàn tất và đã đăng ký. Xem thêm bán nhà đất thừa kế khi sổ còn đứng tên người đã mất.
Với người đang lập di chúc: mô tả nhà đất theo đúng giấy chứng nhận (địa chỉ, số thửa, tờ bản đồ) và ghi rõ phần của từng người để hạn chế nhiều cách hiểu. Xem lập di chúc để lại nhà đất.
Gia đình bạn đang có bản di chúc ghi chưa rõ về nhà đất? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn những điểm cần làm rõ trước khi phân chia.

