Cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015. Bài viết mang tính tham khảo. Việc áp dụng thời hiệu trong từng vụ việc, nhất là với thừa kế mở từ nhiều năm trước, cần được luật sư hoặc Tòa án xem xét theo hồ sơ cụ thể.
Nhiều căn nhà, thửa đất là di sản đã để nhiều năm mà gia đình chưa chia. Câu hỏi đặt ra: các đồng thừa kế còn bao lâu để yêu cầu chia, và nếu quá thời hạn thì quyền đối với nhà đất ra sao? Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 trả lời bằng ba loại thời hiệu khác nhau, mỗi loại áp dụng cho một loại yêu cầu.
1. Mốc bắt đầu tính: thời điểm mở thừa kế
Cả ba thời hiệu đều tính kể từ thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người có tài sản chết; trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định theo khoản 2 Điều 71 (khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự). Giấy chứng tử hoặc quyết định của Tòa án vì vậy là giấy tờ đầu tiên cần có để xác định thời hiệu.
2. Ba loại thời hiệu cần phân biệt
Loại yêu cầu | Thời hiệu | Căn cứ |
|---|---|---|
Người thừa kế yêu cầu chia di sản | 30 năm đối với bất động sản; 10 năm đối với động sản | Khoản 1 Điều 623 |
Người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác | 10 năm | Khoản 2 Điều 623 |
Yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại (ví dụ khoản nợ) | 03 năm | Khoản 3 Điều 623 |
Điểm dễ nhầm: thời hiệu 30 năm chỉ áp dụng cho yêu cầu chia di sản là bất động sản. Nếu tranh chấp xoay quanh việc một người có phải là người thừa kế hay không, thời hiệu để yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ là 10 năm.
3. Hết thời hiệu chia di sản thì nhà đất thuộc về ai?
Khoản 1 Điều 623 quy định khi hết thời hạn yêu cầu chia di sản, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì:
di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo Điều 236 Bộ luật Dân sự. Điều 236 đòi hỏi việc chiếm hữu phải ngay tình, liên tục, công khai trong 30 năm đối với bất động sản, trừ trường hợp luật có quy định khác;
di sản thuộc về Nhà nước nếu không có người chiếm hữu như trên.
Vì vậy, không nên hiểu đơn giản rằng "quá 30 năm thì mất nhà". Kết quả phụ thuộc vào việc ai đang quản lý di sản và tư cách của người đó. Một người thừa kế đang quản lý có thể là người được hưởng hệ quả này, còn người không quản lý thì không thể dựa vào thời hiệu chia để đòi chia nữa.
4. Ý nghĩa thực tế với nhà đất chưa chia
Xác định thời điểm mở thừa kế và tính thời gian đã trôi qua đến nay.
Xác định ai đang quản lý căn nhà, thửa đất: ai ở, ai giữ sổ, ai nộp thuế, ai đứng ra trông coi.
Nếu còn thời hiệu, các đồng thừa kế nên sớm thỏa thuận phân chia hoặc từ chối nhận di sản theo đúng thủ tục; xem từ chối nhận di sản thừa kế nhà đất.
Nếu có tranh chấp về người thừa kế, lưu ý thời hiệu 10 năm cho yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế.
Nếu có khoản nợ của người chết, chủ nợ chỉ có 03 năm để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản.
5. Lưu ý cho người mua nhà đất có nguồn gốc thừa kế
Người mua nên kiểm tra di sản đã được phân chia, đăng ký sang tên người nhận di sản trước khi ký chuyển nhượng. Với nhà đất để lâu chưa chia, hãy hỏi rõ còn những người thừa kế nào và người nào đang quản lý, vì thời hiệu và tình trạng quản lý ảnh hưởng trực tiếp đến việc ai là người có quyền bán. Đọc thêm bán nhà đất thừa kế khi sổ đỏ còn đứng tên người đã mất và di chúc để lại nhà đất.
Gia đình bạn có nhà đất thừa kế tại Quy Nhơn đã để lâu chưa chia? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn trước khi quyết định bước tiếp theo.