Cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng (Văn bản hợp nhất số 50/VBHN-VPQH năm 2026). Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng số 04/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/01/2027; bài viết chưa áp dụng các thay đổi này. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến của công chứng viên về hồ sơ cụ thể.
Khi cha mẹ hoặc người thân để lại nhà đất, không phải người thừa kế nào cũng muốn nhận phần của mình. Có người muốn nhường cho anh chị em đang ở trong căn nhà, có người ở xa và không muốn tham gia thủ tục. Pháp luật cho phép từ chối nhận di sản, nhưng việc từ chối chỉ có giá trị khi đáp ứng đúng điều kiện về nội dung, hình thức và thời điểm.
1. Ai được từ chối và khi nào việc từ chối không được chấp nhận?
Theo khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Ví dụ, một người đang có khoản nợ phải trả mà từ chối nhận phần nhà đất được thừa kế để tránh bị thi hành nghĩa vụ thì việc từ chối này có nguy cơ không được công nhận.
2. Hình thức: phải lập văn bản và thông báo cho người liên quan
Khoản 2 Điều 620 quy định việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. Lời nói miệng hay tin nhắn trong nhóm gia đình không thay thế được văn bản này.
Người thừa kế có thể yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản (khoản 1 Điều 60 Luật Công chứng). Ngoài giấy tờ chung của hồ sơ yêu cầu công chứng, hồ sơ còn phải có (khoản 2 Điều 60):
giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác chứng minh người để lại di sản đã chết;
di chúc, nếu thừa kế theo di chúc; hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người được hưởng di sản, nếu thừa kế theo pháp luật hoặc thuộc trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Với di sản là nhà đất, văn bản đã công chứng giúp các bước sau như phân chia di sản, đăng ký biến động và chuyển nhượng thuận lợi, vì cơ quan và các bên có căn cứ rõ ràng về việc người đó không nhận phần di sản.
3. Thời điểm: phải trước khi phân chia di sản
Khoản 3 Điều 620 yêu cầu việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Theo Điều 611 và Điều 614 Bộ luật Dân sự, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết, và từ thời điểm đó những người thừa kế có các quyền, nghĩa vụ tài sản do người chết để lại.
Nếu di sản đã được phân chia xong, người thừa kế không còn "từ chối" được nữa. Khi đó, muốn chuyển phần đã nhận cho người khác thì phải thực hiện giao dịch khác, như tặng cho hoặc chuyển nhượng, với hình thức và nghĩa vụ tài chính tương ứng.
4. Hệ quả của việc từ chối
Tình huống | Phần di sản liên quan đến người từ chối |
|---|---|
Người được chỉ định trong di chúc từ chối nhận di sản | Áp dụng thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản liên quan đến người đó (điểm d khoản 1, điểm c khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự) |
Người thừa kế theo pháp luật từ chối | Người từ chối không tham gia hưởng di sản; di sản được chia cho những người thừa kế khác theo quy định của Bộ luật Dân sự |
Từ chối nhận di sản không có nghĩa là người từ chối "chỉ định" phần của mình cho một người cụ thể. Nếu muốn phần của mình đến tay một người nhất định, các bên nên trao đổi với công chứng viên để chọn đúng hình thức, chẳng hạn thỏa thuận phân chia di sản giữa những người thừa kế.
5. Checklist trước khi ký văn bản từ chối
Xác định mình là người thừa kế theo di chúc hay theo pháp luật; xem thêm di chúc để lại nhà đất.
Kiểm tra di sản chưa được phân chia.
Rà soát nghĩa vụ tài sản của bản thân để tránh trường hợp từ chối bị coi là trốn tránh nghĩa vụ.
Chuẩn bị giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế hoặc di chúc, giấy tờ nhân thân và giấy tờ về nhà đất.
Gửi văn bản từ chối đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người phân chia di sản.
Nếu gia đình dự định bán nhà đất sau khi phân chia, đọc tiếp bán nhà đất thừa kế khi sổ đỏ còn đứng tên người đã mất và công chứng hợp đồng mua bán nhà đất.
Gia đình bạn đang giải quyết nhà đất thừa kế tại Quy Nhơn và cần xác định ai nhận, ai từ chối? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn, hoặc ký gửi bất động sản khi hồ sơ đã sẵn sàng để bán.