Cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015. Bài viết mang tính tham khảo; việc một người có thuộc trường hợp không được hưởng di sản hay không phải được xác định theo căn cứ và chứng cứ cụ thể.
Trong nhiều tranh chấp chia nhà đất thừa kế, có người cho rằng một thành viên trong gia đình "không xứng đáng" được hưởng phần di sản. Tuy nhiên, pháp luật không tước quyền hưởng di sản chỉ vì mâu thuẫn hay cảm nhận chủ quan. Bộ luật Dân sự 2015 quy định cụ thể tại Điều 621 những trường hợp người thừa kế không được quyền hưởng di sản, kèm một ngoại lệ quan trọng.
1. Bốn nhóm trường hợp không được quyền hưởng di sản
Theo khoản 1 Điều 621, những người sau đây không được quyền hưởng di sản:
Điểm a: người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó.
Điểm b: người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.
Điểm c: người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng.
Điểm d: người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
2. Điểm cần đọc kỹ
Các điểm a và c gắn với việc bị kết án. Lời buộc tội hay mâu thuẫn trong gia đình không tự nó đáp ứng điều kiện này.
Điểm b dùng cụm từ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng. Việc đánh giá có "nghiêm trọng" hay không phụ thuộc vào hoàn cảnh và chứng cứ cụ thể.
Điểm d liên quan đến hành vi tác động vào việc lập di chúc hoặc vào bản di chúc, nhằm hưởng di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
3. Ngoại lệ: người để lại di sản đã biết nhưng vẫn cho hưởng
Khoản 2 Điều 621 quy định những người thuộc các trường hợp tại khoản 1 vẫn được hưởng di sản nếu người để lại di sản đã biết hành vi của những người đó nhưng vẫn cho họ hưởng di sản theo di chúc. Như vậy, ý chí của người lập di chúc, khi đã biết sự việc, được tôn trọng.
4. Khác gì với bị truất quyền thừa kế theo di chúc?
Người lập di chúc có quyền truất quyền hưởng di sản của người thừa kế (Điều 626). Đó là quyết định của người lập di chúc. Còn Điều 621 là trường hợp do luật quy định, dựa trên hành vi của người thừa kế. Về hình thức và điều kiện của di chúc, xem lập di chúc để lại nhà đất.
5. Ý nghĩa khi chia hoặc bán nhà đất thừa kế
Việc xác định một người không được hưởng di sản ảnh hưởng đến danh sách người thừa kế và phần của những người còn lại.
Khi các bên không thống nhất, tranh chấp cần được giải quyết theo thủ tục tố tụng; không nên tự loại một người khỏi văn bản phân chia di sản.
Xác định đúng, đủ người thừa kế trước khi bán; xem thêm con riêng, con nuôi có được thừa kế nhà đất.
Gia đình bạn đang tranh cãi về quyền hưởng di sản nhà đất của một thành viên? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn những điểm cần làm rõ trước khi phân chia hoặc giao dịch.

