Cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015. Bài viết mang tính tham khảo; quyền hưởng di sản trong từng trường hợp phụ thuộc vào di chúc (nếu có), giấy tờ nhân thân và chứng cứ cụ thể.
Gia đình có con riêng, con nuôi ngày càng phổ biến. Khi cha mẹ mất mà để lại nhà đất, câu hỏi thường gặp là con riêng của vợ hoặc chồng có được chia phần không, con nuôi có ngang quyền con đẻ không. Câu trả lời không giống nhau cho mọi trường hợp. Nó phụ thuộc vào việc có di chúc hay không, việc nuôi con nuôi có hợp pháp không và quan hệ thực tế giữa các bên.
1. Có di chúc hay không là điểm xuất phát
Nếu người mất để lại di chúc hợp pháp, di sản được chia theo di chúc. Khi đó, con riêng hay người không có quan hệ gia đình vẫn có thể được hưởng nếu có tên trong di chúc. Lưu ý Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ một số người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên mà không có khả năng lao động, trừ các trường hợp luật loại trừ. Các quy định bên dưới chủ yếu áp dụng khi chia thừa kế theo pháp luật, ví dụ không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp. Về điều kiện của di chúc, xem lập di chúc để lại nhà đất.
2. Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai?
Theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau (khoản 2 Điều 651). Danh sách này không có "con riêng của vợ, chồng". Vì vậy, con riêng không đương nhiên là người thừa kế của bố dượng hoặc mẹ kế.
3. So sánh con nuôi và con riêng
Quan hệ | Quyền thừa kế theo pháp luật | Căn cứ |
|---|---|---|
Con nuôi với cha nuôi, mẹ nuôi | Được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế theo Điều 651, Điều 652 | Điều 653 |
Con riêng với bố dượng, mẹ kế | Chỉ được thừa kế di sản của nhau nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con; khi đó còn được thừa kế theo Điều 652, Điều 653 | Điều 654 |
Con riêng với cha đẻ, mẹ đẻ của mình | Là con đẻ, thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha đẻ, mẹ đẻ | Điểm a khoản 1 Điều 651 |
Con nuôi: cần là quan hệ nuôi con nuôi theo pháp luật
Điều 653 nói về con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi. Quan hệ con nuôi thường được chứng minh bằng giấy tờ về việc nuôi con nuôi theo pháp luật về nuôi con nuôi. Trường hợp chỉ "nhận nuôi" trên thực tế mà không có giấy tờ, việc xác định có phải con nuôi hay không cần được xem xét riêng, nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư trước khi phân chia. Người thừa kế nên chuẩn bị giấy tờ chứng minh việc nuôi con nuôi khi làm hồ sơ khai nhận hoặc phân chia di sản.
Con riêng: điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng
Với con riêng, Điều 654 đặt ra điều kiện quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Đây là vấn đề thực tế và cần chứng cứ; việc chỉ sống chung một nhà chưa chắc đủ để chứng minh điều kiện này. Khi các đồng thừa kế không thống nhất về điều kiện này, tranh chấp có thể phải giải quyết tại Tòa án.
4. Vợ, chồng đang ly hôn hoặc đã tái hôn
Điều 655 quy định một số trường hợp đặc biệt của quan hệ vợ chồng:
vợ chồng đã chia tài sản chung khi hôn nhân còn tồn tại, sau đó một người chết thì người còn sống vẫn được thừa kế di sản;
vợ chồng xin ly hôn mà chưa được Tòa án cho ly hôn, hoặc đã được cho ly hôn nhưng bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật, nếu một người chết thì người còn sống vẫn được thừa kế;
người đang là vợ hoặc chồng của một người tại thời điểm người đó chết thì dù sau đó đã kết hôn với người khác vẫn được thừa kế di sản.
5. Ý nghĩa khi bán nhà đất thừa kế
Bên mua nhà đất thừa kế cần biết đầy đủ người có quyền hưởng di sản. Nếu bỏ sót con nuôi hoặc con riêng đủ điều kiện, giao dịch có thể phát sinh tranh chấp về sau. Trường hợp có người thừa kế đã chết trước người để lại di sản, cần xem thêm thừa kế thế vị. Quy trình xử lý khi sổ còn đứng tên người đã mất, xem bán nhà đất thừa kế khi sổ đỏ còn đứng tên người đã mất.
6. Checklist cho người thừa kế và người mua
Xác định có di chúc hay không và di chúc có hợp lệ không.
Lập danh sách hàng thừa kế thứ nhất, gồm cả con nuôi và con đẻ ở các cuộc hôn nhân khác.
Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ: giấy khai sinh, giấy tờ về việc nuôi con nuôi, giấy tờ hôn nhân.
Với con riêng, xác định có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con không và chứng cứ đi kèm.
Nếu có người muốn không nhận phần di sản, xem điều kiện từ chối nhận di sản.
Gia đình bạn có con riêng, con nuôi và đang cần phân chia hoặc bán nhà đất thừa kế? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn, hoặc ký gửi bất động sản khi các đồng thừa kế đã thống nhất.