Cập nhật theo Bộ luật Dân sự 2015. Bài viết mang tính tham khảo; việc xác định người thừa kế trong từng hồ sơ cần đối chiếu giấy tờ hộ tịch cụ thể.
Khi ông bà để lại nhà đất mà một người con đã mất trước, câu hỏi thường gặp là phần của người con đó đi đâu. Bộ luật Dân sự gọi đây là thừa kế thế vị: cháu (hoặc chắt) "thế chỗ" cha hoặc mẹ đã mất để nhận phần di sản. Hiểu đúng quy định này giúp gia đình xác định đủ người thừa kế, và giúp người mua biết ai phải tham gia khi nhà đất thừa kế được đem bán.
1. Thừa kế thế vị là gì?
Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống. Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.
2. Ba điều kiện cần kiểm tra
Điều kiện | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|
Người được thế vị là con (hoặc cháu) của người để lại di sản | Quy định chỉ nói về con, cháu, chắt theo đường trực hệ; không áp dụng cho anh chị em hay vợ, chồng của người để lại di sản |
Người con đó chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản | Nếu người con mất sau người để lại di sản, phần của người con đã phát sinh và trở thành di sản của chính người con; đây không phải thế vị |
Cháu, chắt nhận đúng phần mà cha hoặc mẹ được hưởng nếu còn sống | Nhiều cháu cùng thế vị một người con thì cùng chia phần của người con đó, không cộng thêm phần mới |
3. Thế vị đặt trong bức tranh thừa kế theo pháp luật
Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết (điểm a khoản 1 Điều 651), và những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau (khoản 2 Điều 651). Thừa kế thế vị giúp phần của người con đã mất không "biến mất" khỏi hàng thứ nhất mà chuyển xuống cháu.
Ví dụ minh họa: ông A mất, không có di chúc, để lại nhà đất. Vợ ông A đã mất trước; ông có ba người con, trong đó người con thứ hai mất trước ông và để lại hai con. Khi chia theo pháp luật, ba suất ở hàng thứ nhất được tính cho ba người con; suất của người con thứ hai do hai cháu cùng hưởng. Ví dụ chỉ để minh họa cách tính, còn kết quả thực tế phụ thuộc vào di chúc (nếu có), tài sản chung vợ chồng và những người thừa kế khác.
4. Ảnh hưởng khi gia đình muốn bán nhà đất thừa kế
Thêm người phải tham gia: cháu, chắt thế vị là người thừa kế. Khi lập văn bản phân chia hoặc chuyển nhượng, họ cũng phải tham gia hoặc ủy quyền hợp lệ.
Cháu chưa thành niên: việc tham gia giao dịch thực hiện qua người đại diện theo pháp luật, theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và gia đình.
Giấy tờ chứng minh: cần giấy chứng tử của người để lại di sản và của người con đã mất trước, cùng giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ – con giữa người con và các cháu.
Từ chối: cháu thế vị cũng có quyền từ chối nhận di sản theo đúng điều kiện; xem từ chối nhận di sản thừa kế nhà đất.
5. Checklist cho người mua nhà đất có nguồn gốc thừa kế
Xem văn bản phân chia di sản đã công chứng và danh sách người thừa kế được liệt kê.
Hỏi rõ có người con nào của người để lại di sản đã mất trước hay không; nếu có, kiểm tra các cháu đã được tính vào chưa.
Kiểm tra sổ đỏ đã được đăng ký sang tên người nhận di sản trước khi ký hợp đồng chuyển nhượng.
Đọc thêm bán nhà đất thừa kế khi sổ đỏ còn đứng tên người đã mất và công chứng hợp đồng mua bán nhà đất.
Gia đình bạn đang giải quyết nhà đất thừa kế tại Quy Nhơn và chưa rõ ai được hưởng? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn, hoặc ký gửi bất động sản khi hồ sơ đã sẵn sàng.