Cập nhật theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH năm 2025). Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến của công chứng viên hoặc luật sư đối với hồ sơ cụ thể.
Không phải lúc nào vợ chồng cũng phải đợi đến khi ly hôn mới chia tài sản. Có gia đình muốn một người đứng tên riêng một căn nhà để thuận tiện khi bán hoặc thế chấp. Có người muốn tách bạch tài sản trước khi kinh doanh. Luật Hôn nhân và gia đình cho phép chia tài sản chung ngay trong thời kỳ hôn nhân, nhưng có điều kiện và hệ quả cần hiểu rõ. Đây là vấn đề khác với chia tài sản khi ly hôn.
1. Chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân khác gì chia khi ly hôn?
Tiêu chí | Chia trong thời kỳ hôn nhân | Chia khi ly hôn |
|---|---|---|
Quan hệ hôn nhân | Vẫn tiếp tục | Chấm dứt |
Phạm vi | Một phần hoặc toàn bộ tài sản chung | Tài sản chung được giải quyết khi ly hôn |
Căn cứ chính | Điều 38 đến Điều 42 | Điều 59 và các điều liên quan |
Nếu bạn đang quan tâm đến việc chia tài sản khi ly hôn, xem chia nhà đất khi ly hôn.
2. Cách chia và hình thức thỏa thuận
Vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung, trừ các trường hợp tại Điều 42; nếu không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết (khoản 1 Điều 38).
Thỏa thuận chia tài sản chung phải lập thành văn bản. Văn bản này được công chứng theo yêu cầu của vợ chồng hoặc theo quy định của pháp luật (khoản 2 Điều 38).
Nếu vợ, chồng yêu cầu Tòa án chia, việc chia thực hiện theo các nguyên tắc tại Điều 59 (khoản 3 Điều 38).
Thời điểm có hiệu lực theo Điều 39: theo thỏa thuận thì là thời điểm vợ chồng ghi trong văn bản; nếu văn bản không xác định thì tính từ ngày lập văn bản. Nếu do Tòa án chia thì có hiệu lực kể từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.
3. Sau khi chia, nhà đất trở thành tài sản riêng?
Theo khoản 1 Điều 40, sau khi chia, phần tài sản được chia và hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của mỗi bên là tài sản riêng của vợ, chồng, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác. Phần tài sản còn lại không chia vẫn là tài sản chung.
Vợ chồng cũng có thể thỏa thuận chấm dứt hiệu lực của việc chia tài sản chung. Thỏa thuận chấm dứt phải theo hình thức như thỏa thuận chia tại khoản 2 Điều 38. Nếu việc chia trước đó do Tòa án quyết định thì thỏa thuận chấm dứt phải được Tòa án công nhận (Điều 41).
4. Không ảnh hưởng nghĩa vụ với người thứ ba
Khoản 2 Điều 40 quy định thỏa thuận chia tài sản chung không làm thay đổi quyền, nghĩa vụ về tài sản được xác lập trước đó giữa vợ, chồng với người thứ ba. Ví dụ, nghĩa vụ trả nợ đã phát sinh trước khi chia không mất đi chỉ vì tài sản đã được chia.
Điều 42 còn quy định việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân bị vô hiệu khi:
ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của gia đình, quyền, lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình; hoặc
nhằm trốn tránh các nghĩa vụ như nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại, thanh toán khi bị tuyên bố phá sản, trả nợ cho cá nhân, tổ chức, nộp thuế hoặc nghĩa vụ tài chính khác đối với Nhà nước, hoặc nghĩa vụ khác về tài sản theo quy định của pháp luật.
Người mua hoặc bên nhận thế chấp vì vậy nên xem kỹ văn bản chia khi tài sản mới được chia gần thời điểm giao dịch.
5. Văn bản chia và Giấy chứng nhận
Văn bản chia tài sản chung không tự làm thay đổi thông tin người sử dụng đất, chủ sở hữu ghi trên Giấy chứng nhận. Nếu muốn sổ thể hiện đúng người có quyền sau khi chia, vợ chồng cần liên hệ cơ quan đăng ký đất đai nơi có đất để được hướng dẫn hồ sơ theo thủ tục đang áp dụng. Trong thời gian chưa cập nhật, nên giữ đầy đủ văn bản chia và chuẩn bị giải trình khi giao dịch.
6. Checklist trước khi chia nhà đất
Xác định tài sản nào là tài sản chung, tài sản nào là tài sản riêng; xem nhà đất là tài sản chung vợ chồng khi bán, thế chấp.
Rà soát các khoản vay, bảo lãnh, nghĩa vụ đang có với người thứ ba.
Lập văn bản chia ghi rõ tài sản, phần mỗi người nhận, thời điểm có hiệu lực.
Cân nhắc công chứng văn bản chia, nhất là khi tài sản là nhà đất; xem lưu ý khi công chứng giao dịch nhà đất.
Hỏi cơ quan đăng ký đất đai về việc cập nhật Giấy chứng nhận trước khi bán hoặc thế chấp.
Bạn đang cân nhắc chia tài sản chung để một người đứng tên căn nhà trước khi bán? Liên hệ Minh Dũng Land để được tư vấn, hoặc ký gửi bất động sản khi hồ sơ đã rõ ràng.